Khi sơn gốc dung môi bị chảy sau khi pha loãng, nguyên nhân thường nằm ở tỷ lệ dung môi vượt khuyến nghị hoặc dung môi bay hơi quá chậm so với điều kiện phun. Cách khắc phục là đưa tỷ lệ về đúng TDS và chọn dung môi có tốc độ bay hơi (mức nhanh hay chậm mà dung môi thoát khỏi màng) phù hợp. Cần kiểm tra độ nhớt sau pha, tốc độ bay hơi của dung môi, độ dày màng ướt và nhiệt độ xưởng.
Sơn gốc dung môi bị chảy do pha loãng và chảy do màng quá dày là hai lỗi khác nhau
Hai lỗi này đều gây chảy sơn khi phun và để lại vết chảy trông gần giống nhau trên chi tiết, nhưng gốc rễ khác nhau nên cách xử lý cũng khác. Nhầm hai lỗi là lý do nhiều nhà máy chỉnh công thức mà vết chảy vẫn quay lại ở mẻ sau.
Chảy do pha loãng. Độ nhớt sau pha thấp hơn mức hệ sơn cần để màng đứng được. Sơn chảy cả ở lớp phun mỏng, vết chảy thành màn rộng kéo dọc bề mặt đứng và thường lặp lại trên nhiều chi tiết cùng mẻ. Nguyên nhân nằm trong thùng sơn, nên đổi súng phun hay đổi người vận hành gần như không làm vết chảy biến mất.
Chảy do màng quá dày. Độ nhớt đúng khuyến nghị, nhưng phun nhiều lớp chồng nhau, đặt súng gần chi tiết hoặc di súng chậm làm lượng sơn tại một điểm vượt khả năng tự đứng của màng. Vết chảy khi đó cục bộ, thành giọt hoặc rèm ngắn, tập trung ở góc, cạnh và rãnh lõm nơi sơn đọng. Cùng mẻ sơn ấy, vùng phun mỏng vẫn phẳng.
Có thể tách hai lỗi bằng hai câu hỏi ngắn:
- Vết chảy xuất hiện cả ở vùng màng mỏng và lặp lại giữa các chi tiết: nghi do độ nhớt sau pha.
- Vết chảy chỉ nằm ở chỗ sơn đọng hoặc chỗ phun chồng: nghi do kỹ thuật phun.

Chảy do pha loãng sửa ở thùng sơn, qua tỷ lệ và loại dung môi. Chảy do màng dày sửa ở thông số phun: khoảng cách súng, số lớp, thời gian chờ giữa các lớp. Phần dưới tập trung vào lỗi thứ nhất.
Vì sao sơn gốc dung môi bị chảy sau khi pha loãng
Sơn bị chảy sau khi pha loãng khi trọng lực kéo màng ướt xuống nhanh hơn tốc độ độ nhớt của màng tăng lên. Dung môi hạ độ nhớt để sơn phun được, nhưng màng ướt chỉ đứng được trên bề mặt thẳng đứng khi độ nhớt tăng nhanh sau khi sơn rời súng. Quá trình diễn ra như sau: giọt sơn đến chi tiết, dung môi bay hơi, nồng độ nhựa trong màng tăng, độ nhớt tăng và màng se lại. Hai tiến trình chạy song song, và vết chảy xuất hiện khi trọng lực thắng.
Tốc độ bay hơi là mức nhanh hay chậm mà một dung môi thoát khỏi màng ở cùng nhiệt độ và luồng gió. Chỉ tiêu này công bố trong TDS của từng dung môi. Dung môi bay chậm giữ màng ở trạng thái lỏng lâu. Thời gian đó giúp màng san phẳng, nhưng cũng cho trọng lực thêm thời gian kéo màng chảy.
Pha quá nhiều dung môi làm hỏng cả hai phía của phép so sánh này. Độ nhớt ban đầu của sơn đã thấp. Lượng dung môi phải thoát khỏi màng lại lớn hơn, nên màng cần lâu hơn mới đạt độ nhớt đủ để đứng. Trên dây chuyền, người vận hành thấy sơn phun mịn, phủ đẹp ngay lúc phun, rồi vài phút sau màng bắt đầu sệ xuống.

Nhiệt độ thấp làm bay hơi chậm đi. Xưởng lạnh, gió yếu hoặc chi tiết còn nguội sau khi rửa đều kéo dài giai đoạn màng ở trạng thái lỏng. Một công thức chạy ổn vào mùa nóng có thể chảy vào mùa lạnh mà không thay đổi gì ở thùng sơn. Cùng cơ chế bay hơi chậm khi gặp nhiệt độ thấp cũng xuất hiện ở dòng mực in, ví dụ khi mực flexo gốc ethanol khô chậm trên máy in.
Một nguyên nhân khác nằm ở khả năng hòa tan. Dung môi hòa tan kém với nhựa của hệ sơn làm chuỗi nhựa co cụm thay vì duỗi đều trong dung dịch. Hệ mất tính lưu biến mà công thức đã thiết kế: sơn không còn giữ được độ nhớt hợp lý khi nằm yên trên bề mặt đứng, dù khi đo bằng cốc vẫn có vẻ bình thường. Khả năng hòa tan này phụ thuộc vào cấu tạo hóa học của dung môi; bạn có thể đối chiếu thêm trong bài về thành phần hóa học của dung môi pha loãng quyết định chất lượng màng sơn.
Cách xác định sơn gốc dung môi bị chảy có phải do pha loãng không
Hai phép đo ngay tại xưởng đủ để kết luận: đo độ nhớt sau pha và phun tấm thử dựng đứng. Làm cả hai trước khi chỉnh bất kỳ thông số nào.
Phép thử đo độ nhớt bằng cốc đo và phun tấm thử đứng
Làm theo thứ tự sau, trên chính mẻ sơn đang chảy:
- Khuấy đều mẻ sơn sau pha, chờ bọt khí tan, rồi đo độ nhớt bằng cốc đo ở nhiệt độ sơn mà TDS quy định.
- So kết quả với độ nhớt khuyến nghị trên TDS. Loại cốc và điều kiện đo cũng ghi trong TDS, cần dùng đúng loại để so được.
- Phun tấm thử dựng đứng với độ dày màng ướt chuẩn, kiểm bằng thước đo màng ướt thay vì ước lượng bằng mắt.
- Để tấm đứng trong điều kiện xưởng và quan sát vị trí chảy, cùng thời điểm bắt đầu chảy.
Dấu hiệu phân biệt do tỷ lệ dung môi hay do loại dung môi
Kết quả hai phép thử cho ba nhánh kết luận:
- Độ nhớt thấp hơn khuyến nghị: nguyên nhân là tỷ lệ pha. Lượng dung môi đã vượt mức hệ sơn chịu được.
- Độ nhớt đúng nhưng vẫn chảy, màng lâu se: nguyên nhân là tốc độ bay hơi của dung môi, thường kèm xưởng lạnh hoặc tổ hợp có nhiều dung môi bay chậm.
- Chảy chỉ ở chỗ dày, chỗ phun chồng: nguyên nhân là kỹ thuật phun, không thuộc phạm vi chỉnh dung môi.

Nếu vết chảy đi cùng các lỗi màng khác sau khi pha, bạn có thể đối chiếu với 5 lỗi màng sơn do pha dung môi pha loãng sai và cách khắc phục để xác định pha sai ở khâu nào.
Cách khắc phục sơn gốc dung môi bị chảy
Hướng xử lý đi theo kết quả phép thử ở mục trước: độ nhớt thấp thì sửa tỷ lệ, độ nhớt đúng mà vẫn chảy thì sửa loại dung môi.
Xử lý phía tỷ lệ pha dung môi sơn
Cân dung môi và sơn theo khối lượng, vì thể tích thay đổi theo nhiệt độ và lượng bọt trong thùng. Ghi tỷ lệ pha vào phiếu mẻ để truy lại khi có lỗi. Khoảng pha cho phép lấy từ TDS của sơn và nhựa đang dùng, nhà máy không cần suy ra từ kinh nghiệm chung.
Kiểm độ nhớt từng mẻ bằng cốc đo trước khi đưa lên dây chuyền, kể cả khi dùng cùng công thức hằng ngày. Nhiệt độ sơn đầu ca và cuối ca khác nhau, độ nhớt đo được cũng khác theo.
Không pha thêm dung môi tùy ý để sơn dễ phun. Khi súng phun khó ra sơn, hãy kiểm áp khí, đầu phun và nhiệt độ sơn trước. Thêm dung môi cho dễ phun là cách nhanh nhất để sơn chảy ở lớp tiếp theo.
Xử lý phía dung môi
Khi độ nhớt đúng mà màng vẫn chảy, điều chỉnh tổ hợp dung môi theo tốc độ bay hơi và nhiệt độ xưởng. Hai chỉ tiêu cần đọc trên TDS của từng dung môi là tốc độ bay hơi và khả năng hòa tan với nhựa của hệ sơn. Xưởng lạnh hoặc ít thông gió cần tổ hợp thoát khỏi màng nhanh hơn, còn xưởng nóng có thể giữ phần dung môi bay chậm để màng kịp san phẳng.
Tỷ phần dung môi bay chậm trong tổ hợp là biến cần kiểm đầu tiên. Chỉnh từng bước nhỏ, mỗi bước kiểm lại bằng tấm thử dựng đứng và đo độ nhớt, để biết thay đổi nào có tác dụng.
Với sơn công nghiệp, Maxone Asia cung cấp các dung môi bay hơi chậm như PMA và EEP. Nhóm này hữu ích khi cần màng san phẳng, nhưng cần cân tỷ phần của chúng với dung môi bay nhanh hơn theo nhiệt độ xưởng. Cách xử lý ở đây chỉ chỉnh loại dung môi pha loãng, giữ nguyên hệ nhựa của sơn.
Câu hỏi thường gặp
Pha bao nhiêu dung môi thì sơn không bị chảy?
Không có một tỷ lệ chung cho mọi hệ sơn. Mỗi hệ có khoảng pha riêng trong TDS của sơn và nhựa. Hãy pha theo khoảng đó, đo độ nhớt bằng cốc, rồi phun tấm thử dựng đứng. Tỷ lệ đúng là tỷ lệ cho độ nhớt đạt khuyến nghị và màng không chảy ở độ dày màng ướt chuẩn.
Thinner liquid uses: dung môi pha loãng có làm sơn chảy không?
Có, khi pha quá nhiều hoặc chọn loại bay hơi quá chậm. Pha đúng lượng và đúng loại, dung môi chỉ hạ độ nhớt để sơn phun được rồi thoát khỏi màng. Vì vậy cần kiểm lượng dung môi và tốc độ bay hơi cùng lúc khi truy nguyên nhân chảy.
Trời lạnh sơn gốc dung môi dễ chảy hơn không?
Có, vì nhiệt độ thấp làm dung môi bay chậm nên màng ở trạng thái lỏng lâu hơn. Sơn lạnh cũng đặc hơn, dễ khiến người vận hành pha thêm dung môi để bù, và chính việc này gây chảy. Hãy đo độ nhớt ở nhiệt độ sơn quy định trong TDS.
Sơn đã chảy rồi có xử lý lại được không?
Được, tùy giai đoạn của màng. Màng còn ướt thì loại bỏ lớp sơn, sửa độ nhớt rồi phun lại. Màng đã khô thì mài phẳng vết chảy rồi phủ lại theo quy trình của hệ sơn. Kiểm tra độ bám giữa các lớp trên tấm thử trước khi làm hàng loạt.
Kết luận
Sơn gốc dung môi bị chảy sau khi pha loãng khi độ nhớt thấp hơn mức màng cần để đứng trên bề mặt thẳng đứng, hoặc khi dung môi bay quá chậm so với nhiệt độ xưởng. Hướng xử lý đi từ phân biệt nguyên nhân, rồi đo độ nhớt sau pha, rồi chỉnh tỷ lệ hoặc loại dung môi theo TDS. Mỗi thay đổi cần được xác nhận bằng tấm thử dựng đứng trước khi đưa vào dây chuyền.
- Phân biệt chảy do pha loãng với chảy do màng dày.
- Kiểm độ nhớt và tốc độ bay hơi trước khi chỉnh công thức.
- Pha theo khuyến nghị TDS, điều chỉnh dung môi theo điều kiện xưởng.
Gửi TDS của hệ sơn, loại dung môi đang pha và điều kiện phun của dây chuyền để đội kỹ thuật Vichem cùng kiểm nguyên nhân.
Vichem là nhà phân phối các sản phẩm phụ gia hóa chất, thiết bị đến từ các thương hiệu lớn như Covestro, Sinopec, TotalEnergies Corbion, Bühler, Tinox,… tại thị trường Việt Nam.
Để biết thêm về sản phẩm, xin vui lòng liên hệ với chúng tôi thông qua các kênh sau:
- Hotline: 08 1790 1790
- Zalo OA: Vichem JSC
- Email: contact@vichem.vn
- LinkedIn: Vichem JSC
- Website: www.vichem.vn
- Facebook: Vichem JSC




