Khi mực in gốc bột màu bị lắng sau thời gian lưu kho, nguyên nhân thường là bột màu chưa được phân tán và ổn định đủ, hoặc độ nhớt mực giảm trong điều kiện kho nóng. Đây chính là vấn đề về độ ổn định phân tán bột màu trong mực. Xử lý phải đi từ hai phía: công thức hoặc phân tán, và điều kiện lưu kho. Trước khi sửa, hãy kiểm tra lớp lắng là mềm hay cứng, độ mịn của mực sau nghiền và nhiệt độ kho.
Lắng mềm và lắng cứng của mực in gốc bột màu là hai lỗi khác nhau
Với mực in bị lắng khi lưu kho, lắng mềm và lắng cứng cần được tách ra ngay từ đầu, vì hai hiện tượng này cho thấy hai nhóm nguyên nhân khác nhau và dẫn tới hai cách xử lý khác nhau.
Lắng mềm: bột màu xuống đáy thùng nhưng lớp lắng còn xốp. Khuấy lại bằng que hoặc máy khuấy, mực đồng đều trở lại, màu và độ phủ về đúng mẫu chuẩn. Mực lắng mềm thường dùng được sau khi khuấy kỹ, nhưng đó là tín hiệu hệ giữ hạt kém, nên cần theo dõi các lô sau.
Lắng cứng (đóng bánh): lớp đáy chặt, que khuấy không xuyên xuống hoặc chỉ bóc ra từng mảng, khuấy lâu vẫn còn cục. Hệ quả trên dây chuyền rất rõ. Lượng bột màu thực trong mực bị hụt nên mực sai màu so với mẫu chuẩn. Các mảng cứng bị cuốn lên làm nghẹt trục in và lô mực, màng in có hạt và vệt.

Hai hiện tượng sau dễ bị nhầm với lắng bột màu:
- Tách lớp dung môi: lớp dung môi loãng nổi trên mặt, bột màu chưa chắc đã xuống đáy. Hiện tượng này liên quan đến cân bằng giữa nhựa, dung môi và bột màu, hoặc dung môi bay hơi qua nắp không kín. Mực bao bì tách lớp kiểu này thường khuấy lại được, nhưng nếu lặp lại ở nhiều thùng thì cần xem lại công thức.
- Kết bông: các hạt bột màu hút nhau thành cụm lỏng ngay trong mực. Mực có thể chưa lắng nhưng đã nhạt màu, giảm độ bóng, và các cụm này lắng nhanh hơn hạt đơn.
Mỗi hiện tượng có cơ chế riêng. Cho thêm dung môi hay tăng thời gian khuấy khi chưa biết đang gặp hiện tượng nào dễ làm sai màu mà không giải quyết được nguyên nhân.
Vì sao mực in gốc bột màu bị lắng khi lưu kho
Mực in là hệ huyền phù: hạt bột màu rắn lơ lửng trong môi trường gồm nhựa và dung môi. Hệ này không bền nhiệt động, nên sớm hay muộn hạt vẫn có xu hướng xuống đáy. Bài toán của người pha mực là kéo dài thời gian đó, và ba nhóm nguyên nhân dưới đây quyết định hệ giữ hạt được bao lâu.
Trọng lực và tỷ trọng. Hạt bột màu nặng hơn môi trường nhựa và dung môi bao quanh, nên luôn chịu lực kéo xuống. Theo định luật Stokes, tốc độ lắng của hạt tăng khi hạt to hơn và khi chênh lệch tỷ trọng giữa hạt với môi trường lớn hơn. Tốc độ lắng giảm khi độ nhớt môi trường cao hơn. Vì vậy hạt thô và độ nhớt thấp là hai điều kiện làm mực lắng nhanh. Bột màu có tỷ trọng cao lắng nhanh hơn bột màu nhẹ trong cùng một hệ nếu cỡ hạt như nhau.
Phân tán chưa đủ hoặc kết bông. Sau nghiền, một phần hạt vẫn còn dính thành cụm vì lực cắt chưa đủ phá vỡ chúng. Cụm này hành xử như một hạt to và lắng nhanh. Với hạt đã tách, nhựa hoặc chất hỗ trợ phân tán phải bám quanh hạt thành một lớp đủ dày để giữ các hạt cách xa nhau. Khi lớp bao này mỏng, bám yếu hoặc không tương thích với bột màu, các hạt hút nhau và kết bông. Cụm kết bông nặng hơn, lắng nhanh hơn và rơi xuống đáy thành lớp xốp. Trọng lượng của lớp trên ép các hạt xếp chặt vào nhau, và lắng cứng hình thành khi hạt đã khít nên khuấy không tách ra được.

Điều kiện kho. Kho nóng làm độ nhớt của môi trường giảm, nên hạt xuống nhanh hơn so với khi mực mới sản xuất. Dung môi bay hơi qua nắp không kín làm đổi cân bằng giữa nhựa và dung môi. Lớp nhựa bao quanh hạt có thể co lại, hoặc nhựa tách khỏi pha lỏng và mực bắt đầu tách lớp. Thùng để lâu không đảo cũng khiến lớp lắng nằm yên và ép chặt dần, vì chưa có lần khuấy nào phá vỡ nó khi còn mềm.
Trong thực tế ba nhóm này thường cộng dồn. Một lô phân tán hơi thiếu vẫn qua được kiểm tra xuất xưởng. Lô đó ra kho nóng, nắp đóng không kín, và sau một thời gian đã đóng bánh ở đáy thùng. Vì thế việc đầu tiên là xác định lỗi nằm ở phía nào.
Cách xác định nguyên nhân mực in gốc bột màu bị lắng trong trường hợp của bạn
Để biết lắng cứng mực in gốc bột màu đến từ phân tán hay từ kho, bạn cần hai phép thử đơn giản và một phép đo độ mịn. Cả ba làm được ngay tại phòng lab của nhà máy.
Phép thử đứng yên và khuấy lại
Lấy mẫu vào ống trong suốt, đậy kín, để yên ở nhiệt độ kho thực tế. Quan sát và ghi lại chiều cao lớp lắng theo thời gian: lắng nhanh ngay từ đầu cho thấy hạt thô hoặc đã kết bông, lắng chậm dần thì thường là do độ nhớt và tỷ trọng.
Sau đó dùng que khuấy lại. Nếu lớp đáy tan đều là lắng mềm. Nếu đóng bánh và bóc ra từng mảng là lắng cứng.
Làm song song với mẫu mới sản xuất cùng công thức và mẫu đã lưu kho. Mẫu mới vẫn lắng nhanh thì lỗi ở công thức hoặc phân tán. Mẫu mới ổn mà mẫu kho lắng thì nghi ngờ điều kiện lưu kho.

Dấu hiệu phân biệt lỗi do phân tán với lỗi do lưu kho
Đo độ mịn bằng thước đo độ mịn (thước Hegman, thanh thép có rãnh sâu dần để đọc cỡ hạt lớn nhất). Nếu hạt thô ngay sau nghiền, đó là lỗi phân tán, và bạn nên đối chiếu thêm với các lỗi phân tán bột màu trong sơn và cách khắc phục, vì cơ chế trên máy nghiền giống nhau. Nếu lô đạt độ mịn khi xuất xưởng nhưng lắng sau khi để trong kho nóng, lỗi nằm ở điều kiện lưu kho.
Phép thử kéo màu (rub-out): phết màng mực ướt lên giấy hoặc tấm thử, rồi xoa một vùng nhỏ bằng ngón tay đến khi mực bắt đầu se. Nếu vùng xoa đậm màu hơn vùng bên cạnh, các cụm bột màu đã bị phá ra dưới lực xoa, đó là dấu hiệu kết bông. Hai vùng giống nhau thì hệ nhiều khả năng không kết bông, và nên tập trung vào tỷ trọng, độ nhớt và kho.
Cách khắc phục mực in gốc bột màu bị lắng
Khi đã biết lỗi nằm ở đâu, bạn xử lý phía đó trước rồi mới tính đến phía còn lại.
Xử lý phía công thức và phân tán
Nếu mực thô ngay sau nghiền, hãy kéo dài hoặc điều chỉnh quy trình nghiền đến độ mịn mục tiêu của từng hệ mực. Kiểm tra sự tương thích giữa bột màu với hệ nhựa và dung môi đang dùng, vì lớp nhựa bám yếu quanh hạt là nguyên nhân kết bông. Tương tác giữa bột màu và môi trường quanh nó còn gây các lỗi khác, ví dụ bột màu di màu trong sản phẩm nhựa, nên cần kiểm tra đồng thời. Tiếp theo, điều chỉnh độ nhớt hoặc tính lưu biến của mực để giữ hạt lơ lửng lâu hơn, nhưng vẫn phải giữ độ nhớt trong dải mà máy in chạy được.
Khi đổi nguồn bột màu, hãy đọc trên TDS bốn chỉ tiêu: cỡ hạt, tỷ trọng, độ hấp thụ dầu và hệ mực khuyến nghị. Cỡ hạt và tỷ trọng quyết định tốc độ lắng. Độ hấp thụ dầu cho biết lượng nhựa mà bột màu cần để được thấm ướt, nên ảnh hưởng đến độ nhớt khi nghiền. Bột màu vô cơ thường có tỷ trọng cao hơn bột màu hữu cơ, vì vậy khi chọn bột màu vô cơ cho sơn hoặc mực, cần đối chiếu tỷ trọng và cỡ hạt trên TDS, như nội dung bài chọn bột màu vô cơ cho sơn ngoài trời. Thử mẫu song song với bột màu đang dùng, cùng quy trình nghiền và cùng điều kiện kho. Bột màu của Zealan là một nguồn có thể đưa vào thử song song, và cần so các chỉ tiêu trên TDS với bột màu cũ trước khi đưa vào thử.
Dung môi cũng nằm trong công thức này. Loại dung môi và tốc độ bay hơi ảnh hưởng đến độ nhớt và cân bằng nhựa, nên chỉ điều chỉnh sau khi đã kiểm tra các yếu tố trên.
Xử lý phía lưu kho
Các bước dưới đây áp dụng cho kho mực thành phẩm:
- Đóng kín nắp sau mỗi lần lấy mực để dung môi không bay hơi và hệ không đổi cân bằng.
- Giữ kho mát, tránh để thùng gần nguồn nhiệt hoặc dưới ánh nắng, vì nhiệt làm độ nhớt giảm.
- Xuất kho theo nguyên tắc nhập trước xuất trước, và đọc thời hạn lưu kho trên TDS của từng loại mực.
- Đảo thùng định kỳ để lớp lắng không nằm yên và ép chặt dần.
Với mực đã lắng cứng, khuấy tốc độ cao để phá bánh, sau đó lọc trước khi dùng. Không đưa thẳng lên máy in: mảng cứng chưa tan sẽ làm nghẹt trục in và lô mực. Nên kiểm lại độ mịn và màu của mực sau khuấy với mẫu chuẩn rồi mới đưa vào sản xuất.
Câu hỏi thường gặp
Pigment ink bị lắng có dùng lại được không?
Mực lắng mềm dùng lại được sau khi khuấy đều và so màu với mẫu chuẩn. Mực lắng cứng cần khuấy tốc độ cao rồi lọc, sau đó kiểm tra lại độ mịn và màu. Nếu lớp đáy không tan hết hoặc màu đã lệch, nên loại bỏ lô đó thay vì đưa lên máy in.
Mực in gốc bột màu để được bao lâu thì bắt đầu lắng?
Thời gian này phụ thuộc vào từng hệ mực, nên không có một mốc chung. Hãy đọc thời hạn lưu kho trong TDS của loại mực đang dùng, rồi đối chiếu với nhiệt độ kho và cách đóng nắp. Phép thử đứng yên với mẫu thực tế cho biết hệ của bạn giữ hạt được bao lâu.
Vì sao mực trắng dễ lắng hơn mực màu?
Bột trắng titanium dioxide có tỷ trọng cao so với phần lớn bột màu hữu cơ, nên lực kéo xuống mạnh hơn trong cùng một môi trường. Vì thế mực trắng cần được giữ độ nhớt và khuấy kỹ hơn. Chỉ số tỷ trọng và cỡ hạt công bố trong TDS của từng loại bột trắng.
Thêm dung môi có làm mực bớt lắng không?
Không, thêm dung môi thường làm mực lắng nhanh hơn vì độ nhớt giảm, và dung môi còn làm lệch cân bằng nhựa và bột màu. Nó chỉ phù hợp để chỉnh độ nhớt khi in, theo quy trình chuẩn của nhà máy. Không dùng dung môi để khắc phục lắng.
Kết luận
Mực in gốc bột màu bị lắng khi lưu kho cần được xử lý theo đúng loại lỗi: lắng mềm, lắng cứng, tách lớp dung môi hay kết bông, rồi mới đến công thức và kho. Ba việc nên làm theo thứ tự:
- Phân biệt lắng mềm với lắng cứng trước khi xử lý.
- Đo độ mịn và làm phép thử đứng yên để tách lỗi phân tán với lỗi lưu kho.
- Sửa công thức hoặc phân tán và kiểm soát kho cùng lúc.
Gửi mẫu mực lắng cùng điều kiện kho và quy trình nghiền của nhà máy để đội kỹ thuật Vichem cùng bạn kiểm tra nguyên nhân.
Vichem là nhà phân phối các sản phẩm phụ gia hóa chất, thiết bị đến từ các thương hiệu lớn như Covestro, Sinopec, TotalEnergies Corbion, Bühler, Tinox,… tại thị trường Việt Nam.
Để biết thêm về sản phẩm, xin vui lòng liên hệ với chúng tôi thông qua các kênh sau:
- Hotline: 08 1790 1790
- Zalo OA: Vichem JSC
- Email: contact@vichem.vn
- LinkedIn: Vichem JSC
- Website: www.vichem.vn
- Facebook: Vichem JSC




