Khi sản phẩm nhựa màu làm bẩn giấy, tay người hoặc chi tiết nhựa trắng tiếp xúc, cách khắc phục bột màu di màu trong nhựa là chọn bột màu ít hòa tan trong nền nhựa và phụ gia, đồng thời giảm chất hóa dẻo hoặc phụ gia linh động đang mang màu ra ngoài. Trước khi đổi bột màu cho nhựa hoặc vật liệu khác, hãy kiểm tra loại nhựa nền, nhựa có chất hóa dẻo hay không, nhiệt độ gia công và nồng độ bột màu trong công thức.
Bột màu di màu và nở màu bề mặt là hai lỗi khác nhau
Di màu và nở màu bề mặt nhựa hay bị gộp chung trong biên bản sự cố, nhưng hiện tượng trên sản phẩm khác nhau và hướng xử lý cũng khác. Phân loại đúng ngay từ đầu giúp bạn khỏi mất vài mẻ thử vào hướng sai.
Di màu (migration, bleeding) là hiện tượng màu chuyển từ sản phẩm sang vật tiếp xúc: tấm nhựa trắng xếp chồng lên, giấy lót, bao bì, lớp sơn phủ hoặc tay người cầm. Dấu hiệu điển hình là vết màu loang sang bề mặt kia, thường rõ hơn khi hai bề mặt ép sát nhau lâu hoặc để trong kho nóng. Bản thân sản phẩm có thể vẫn trông đều màu.
Nở màu (blooming) là hiện tượng bột màu tích tụ và kết tinh thành lớp bụi màu ngay trên bề mặt sản phẩm. Dấu hiệu nhận biết là lau đi rồi lại xuất hiện sau vài ngày hoặc vài tuần, bề mặt có cảm giác phấn hoặc mờ đục, màu nhìn từ ngoài nhạt đi hoặc đổi sắc. Lớp bụi này nằm trên sản phẩm, chưa cần tiếp xúc với vật nào khác.
Hai lỗi cùng gốc độ hòa tan của bột màu trong nền nhựa và phụ gia: phần màu đã hòa tan di chuyển trong nhựa, rồi hoặc sang vật tiếp xúc (di màu), hoặc dừng và kết tinh ở bề mặt (nở màu). Vì vậy một lô hàng có thể gặp cả hai lỗi cùng lúc, nhưng cách nhận biết trên dây chuyền và ở kho vẫn khác nhau, và bạn nên ghi nhận từng lỗi riêng.

Vì sao bột màu di màu trong nhựa xảy ra
Gốc của lỗi là bột màu không hoàn toàn nằm yên dạng hạt rắn trong nền nhựa. Bột màu hữu cơ hòa tan một phần trong nền nhựa: một phần nhỏ phân tử màu tan vào nhựa và phụ gia như đường tan vào nước, phần còn lại vẫn ở dạng hạt phân tán. Phần hạt rắn bị giữ cố định trong nền, còn phần đã hòa tan thì có thể di chuyển.
Phần hòa tan khuếch tán từ vùng nồng độ cao (trong lòng sản phẩm) ra vùng nồng độ thấp (bề mặt hoặc vật tiếp xúc). Quá trình này diễn ra chậm ở nhựa cứng, nên lỗi thường chỉ lộ ra sau khi hàng đã xuất kho, đến tay khách, thậm chí sau vài tuần lưu kho. Bột màu vô cơ gần như không hòa tan trong nền nhựa nên ít gặp cơ chế này.
Hệ nhựa có phụ gia mềm là điều kiện thuận lợi cho khuếch tán. Chất hóa dẻo trong PVC mềm là chất lỏng hoặc bán lỏng, nằm xen giữa các mạch polymer. Nó đóng vai trò dung môi: bột màu tan vào chất hóa dẻo dễ hơn tan vào nhựa, và màu được mang theo khi chất hóa dẻo di chuyển. Các phụ gia linh động khác như chất bôi trơn, sáp hoặc chất chống tĩnh điện cũng có thể làm nhiệm vụ này.

Nền nhựa càng mềm, mạch polymer càng linh động và màu khuếch tán càng nhanh. Nhiệt độ cao làm tăng cả độ linh động của nền lẫn độ hòa tan của bột màu, nên sản phẩm lưu kho nóng hoặc ép chồng ngay sau khi ra khuôn dễ di màu hơn.
Hai yếu tố nằm ngay trong công thức và gia công:
- Nồng độ bột màu vượt mức hòa tan: khi lượng bột màu cho vào lớn hơn lượng nền nhựa và phụ gia có thể giữ ở dạng hòa tan, phần dư bị đẩy ra bề mặt và kết tinh, thành nở màu. Chạy màu đậm bằng cách tăng nồng độ là tình huống hay gặp.
- Nhiệt độ gia công quá cao: ở nhiệt độ cao, nhiều bột màu hòa tan hơn trong nền. Khi nguội, nền không còn giữ được lượng màu đó, màu quá bão hòa và tách ra dần theo thời gian.
Cả hai yếu tố làm tăng lượng màu hòa tan trong nhựa, tức là tăng nguồn màu sẵn sàng di chuyển. Ở máy đùn hoặc máy ép phun, kết quả là sản phẩm vừa ra khuôn trông đạt, nhưng lỗi chỉ xuất hiện sau khi sản phẩm nguội, đóng gói và nằm trong kho.
Cách xác định bột màu di màu trong nhựa do nguyên nhân nào
Trước khi đổi bột màu, hãy xác định lỗi thuộc về bột màu hay về công thức nhựa. Hai phép kiểm tra dưới đây làm được ngay tại phòng thử của nhà máy.
Phép thử ép tiếp xúc với mẫu trắng
Nguyên lý của phép thử: ép mẫu nhựa màu lên tấm nhựa trắng hoặc giấy trắng, giữ ở nhiệt độ cao trong một khoảng thời gian, rồi xem màu có loang sang mẫu trắng hay không. Nhiệt độ cao thúc đẩy khuếch tán, nên lỗi lộ ra sau thời gian ngắn thay vì phải chờ nhiều tuần.
Phương pháp chuẩn tra theo tiêu chuẩn thử nội bộ của khách hàng: nhiệt độ, thời gian, áp lực ép và vật liệu mẫu trắng tùy yêu cầu từng nhãn hàng. Nên dùng cùng một quy trình cho mọi lần thử để so sánh được giữa các công thức. Đồng thời giữ lại một mẫu đối chứng không ép để so màu.

Dấu hiệu phân biệt do bột màu hay do công thức nhựa
So sánh lỗi giữa các nền nhựa và các công thức đang chạy:
- Chỉ xảy ra ở nhựa có chất hóa dẻo: nghiêng về hệ phụ gia. Cùng một bột màu, ở nền nhựa cứng không có chất hóa dẻo không lỗi, nghĩa là chất hóa dẻo đang đóng vai dung môi mang màu.
- Xảy ra ở nhiều nền nhựa khác nhau: nghiêng về bản thân bột màu. Loại bột màu này hòa tan quá nhiều trong các nền nhựa mà bạn đang dùng.
- Lớp bụi màu lau được và xuất hiện lại: đó là nở màu, thường gắn với nồng độ bột màu vượt mức hòa tan hoặc gia công quá nhiệt.
Nếu màu loang không đều thành vệt hoặc đốm thay vì lan đồng đều, hãy kiểm tra thêm khâu phân tán, vì hạt kết tụ cũng tạo vệt màu. Các lỗi này được mô tả trong bài 5 lỗi phân tán bột màu trong sơn và cách khắc phục; nguyên lý phân tán tương tự cũng áp dụng khi pha màu cho nhựa.
Cách khắc phục bột màu di màu trong nhựa
Hướng xử lý chia làm hai phía: đổi sang bột màu chịu di màu và chỉnh công thức cùng gia công. Thử phép ép tiếp xúc sau mỗi thay đổi, mỗi lần đổi một biến để biết biến nào có tác dụng.
Xử lý phía bột màu
Hướng đầu tiên là chuyển sang loại bột màu có độ bền di màu cao hơn trong đúng nền nhựa đang dùng. Độ bền này phụ thuộc vào cặp bột màu và nền nhựa, nên một mã bền ở nền này chưa chắc bền ở nền khác, nhất là khi nền có chất hóa dẻo.
Khi so sánh các mã bột màu cho nhựa, đọc trên TDS của từng mã hai thông tin: chỉ tiêu độ bền di màu và nền nhựa dùng khi thử nghiệm chỉ tiêu đó. Chỉ so sánh chỉ tiêu khi nền thử trùng hoặc gần với nền của bạn. Cũng nên xem TDS có lưu ý về chất hóa dẻo hay không.
Nếu màu yêu cầu cho phép, hãy cân nhắc bột màu vô cơ vì mức hòa tan trong nền nhựa rất thấp. Bột màu vô cơ có giới hạn riêng về dải màu và độ rực; nguyên tắc chọn nhóm này, dù viết cho sơn ngoài trời, có thể tham khảo trong bài cách chọn bột màu vô cơ cho sơn ngoài trời.
Vichem phân phối bột màu hữu cơ và vô cơ cho sơn và nhựa từ nhà cung cấp Zealan. Khi gửi yêu cầu thay thế, bạn nên kèm loại nhựa nền, hệ chất hóa dẻo, màu cần đạt và mô tả lỗi, để đội kỹ thuật đề xuất loại phù hợp và hỗ trợ thử mẫu.
Xử lý phía công thức và gia công nhựa
Nếu lỗi chỉ xảy ra ở nền có chất hóa dẻo hoặc bột màu đã đúng loại mà lỗi vẫn còn, hãy chỉnh công thức và dây chuyền:
- Giảm nồng độ bột màu về mức nền nhựa giữ được. Nếu màu bị nhạt, cân nhắc kết hợp với chất tạo màu khác thay vì chỉ tăng nồng độ.
- Xem lại loại và lượng chất hóa dẻo. Chất hóa dẻo có độ tương hợp kém với nhựa dễ di chuyển ra ngoài và kéo màu theo; giảm lượng hoặc đổi loại có thể giảm di màu.
- Hạ nhiệt độ gia công trong giới hạn cho phép của nhựa và phụ gia, để màu không bị quá bão hòa khi nguội.
- Kiểm tra phân tán. Hạt bột màu thô khó phân tán đều nên người vận hành thường tăng nồng độ để bù màu. Phương pháp nghiền và độ mịn hạt được bàn trong bài cách chọn phương pháp nghiền bột màu cho sơn công nghiệp.
- Thử lại bằng phép ép tiếp xúc với cùng quy trình thử trước đó, để so sánh trước và sau điều chỉnh.
Câu hỏi thường gặp
Bột màu nào cho nhựa ít bị di màu?
Loại ít hòa tan trong nền nhựa và phụ gia sẽ ít di màu, trong đó bột màu vô cơ thường ít hòa tan hơn bột màu hữu cơ. Với màu hữu cơ, chọn mã có chỉ tiêu độ bền di màu trên TDS được thử trong nền nhựa giống nền của bạn, rồi xác nhận lại bằng phép ép tiếp xúc.
Vì sao nhựa PVC mềm dễ bị di màu hơn?
PVC mềm chứa chất hóa dẻo ở dạng lỏng nằm giữa các mạch polymer. Bột màu tan vào chất hóa dẻo dễ hơn vào nhựa, và nền mềm cho phép màu khuếch tán nhanh. Khi sản phẩm tiếp xúc vật khác, màu theo chất hóa dẻo ra ngoài.
Plastic pigment bị nở màu bề mặt xử lý thế nào?
Trước hết giảm nồng độ bột màu xuống mức nền nhựa giữ được, vì nở màu là phần dư kết tinh ra bề mặt. Sau đó kiểm tra nhiệt độ gia công và loại chất hóa dẻo. Nếu lớp bụi vẫn quay lại, đổi sang bột màu ít hòa tan hơn trong nền đó.
Tăng nhiệt độ gia công có làm bột màu di màu nhiều hơn không?
Có, vì nhiệt độ cao làm bột màu hòa tan nhiều hơn trong nền nhựa. Khi sản phẩm nguội, lượng màu hòa tan vượt mức nền giữ được và dễ tách ra hoặc di chuyển sang vật tiếp xúc. Vì vậy hạ nhiệt độ trong giới hạn cho phép của nhựa là một bước kiểm tra.
Kết luận
Di màu trong nhựa xuất phát từ phần bột màu hòa tan một phần trong nền nhựa và phụ gia, rồi di chuyển ra ngoài. Xác định lỗi thuộc di màu hay nở màu, thử ép tiếp xúc để tìm nguồn gốc, sau đó chọn hướng xử lý ở bột màu hoặc ở công thức.
- Phân biệt di màu với nở màu trước khi xử lý.
- Gốc lỗi là phần bột màu hòa tan trong nền nhựa và phụ gia.
- Thử ép tiếp xúc trước, đổi bột màu hoặc chỉnh công thức sau.
Gửi loại nhựa nền, công thức chất hóa dẻo, điều kiện gia công và ảnh lỗi để đội kỹ thuật Vichem cùng bạn kiểm nguyên nhân và đề xuất bột màu phù hợp.
Vichem là nhà phân phối các sản phẩm phụ gia hóa chất, thiết bị đến từ các thương hiệu lớn như Covestro, Sinopec, TotalEnergies Corbion, Bühler, Tinox,… tại thị trường Việt Nam.
Để biết thêm về sản phẩm, xin vui lòng liên hệ với chúng tôi thông qua các kênh sau:
- Hotline: 08 1790 1790
- Zalo OA: Vichem JSC
- Email: contact@vichem.vn
- LinkedIn: Vichem JSC
- Website: www.vichem.vn
- Facebook: Vichem JSC




